Νότια της πόλης της Λάρισας, διανύοντας την αμαξιτή οδό από τους Αγ. Αναργύρους προς την Μεσορράχη, ο ταξιδιώτης συναντά στα δεξιά του, λίγα μέτρα από την άσφαλτο, ένα μνημείο που δεσπόζει στην απλωσιά του ήρεμου κάμπου.
Της Ιφιγένειας Λούρου,
Φιλόλογος, Ερευνήτρια Τοπικής Ιστορίας
Εξήντα τέσσερα ονόματα έχουν χαραχθεί πάνω στην μαρμάρινη πλάκα του. Η συνολική διαμόρφωσή του στον χώρο παρέχει ένδειξη ταφικού μνημείου. Ένα από τα πολλά που ευρίσκονται διάσπαρτα στον χώρο της Ελλάδας, για να κρατούν αλώβητη την συλλογική μνήμη.
Το συγκεκριμένο μνημείο αποτελεί αναφορά σε γεγονός που έλαβε χώρα κατά τον καιρό της Κατοχής (1941-1944). Τον Μάρτιο 1944 αντιστασιακές ομάδες Ελλήνων – «τρομοκρατικαί ομάδες» κατά τους Γερμανούς – είχαν επιχειρήσει δολιοφθορές εναντίον του Γερμανικού στρατού Κατοχής. Συγκεκριμένα, επίθεση εναντίον στρατιωτικού φορτηγού αυτοκινήτου δυτικώς του Βόλου (24/3/1944) και εκτροχιασμό μιας γερμανικής αμαξοστοιχίας νοτίως της Λάρισας (31/3/1944). Και στις δύο περιπτώσεις σημειώθηκε τραυματισμός και θάνατος «αριθμού τινός» Γερμανών στρατιωτών. Ως αντίποινα για τις ενέργειες αυτές των ελληνικών αντιστασιακών ομάδων, και σύμφωνα με το δόγμα συλλογικής ευθύνης που εφήρμοζε η ναζιστική Γερμανία με στόχο την τρομοκράτηση του λαού, διατάχθηκε η ομαδική εκτέλεση εξήντα πέντε (65) Ελλήνων από αυτούς που κρατούνταν από τους Γερμανούς στο φοβερό στρατόπεδο της Λάρισας. Επιλέχθηκαν μεταξύ πολλών Ελλήνων πολιτών που είχαν συλληφθεί από τα γερμανικά στρατεύματα και τους Έλληνες συνεργάτες τους, κατά το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Μαρτίου 1944 κατά την διάρκεια των εκκαθαριστικών επιχειρήσεών τους στο Πήλιο και σε άλλες περιοχές της Θεσσαλίας. Το πρωινό της 2ας Απριλίου 1944 οι μελλοθάνατοι μεταφέρθηκαν με γερμανικά καμιόνια μέχρι τον σιδηροδρομικό σταθμό της Λάρισας και από εκεί με το τραίνο διήνυσαν περίπου δώδεκα χιλιόμετρα νοτίως της πόλης. Εκεί το τραίνο σταμάτησε, οι κρατούμενοι διατάχθηκαν να κατεβούν, και σε λίγων μέτρων απόσταση εκτελέστηκαν «διά τυφεκισμού» από το γερμανικό εκτελεστικό απόσπασμα. Εκεί και ετάφησαν.
Στις 4 Απριλίου στην εφημερίδα «Λαρισαϊκός Τύπος», όργανο των Γερμανών κατακτητών, με την συνηθισμένη τους σε παρόμοιες περιπτώσεις «Γνωστοποίηση», δημοσίευσαν το γεγονός καθώς και τα ονόματα των εκτελεσθέντων, παράλληλα και τον τόπο καταγωγής τους και το έτος γέννησης : από νομό Μαγνησίας 32, Τρικάλων 25, Λάρισας 7, Κέρκυρας 1. Η είδηση της εκτέλεσης μεταδόθηκε στα χωριά γύρω από τον τόπο της εκτέλεσης και στην ευρύτερη περιοχή της Λάρισας. Μέσω των αντιστασιακών ομάδων η είδηση έφθασε στο Βόλο και τα ονόματα των εκτελεσθέντων Μαγνησιωτών δημοσιεύθηκαν στην αντιστασιακή εφημερίδα Αναγέννηση, που μυστικά εκδιδόταν στην πόλη. Από τον Λαρισαϊκό Τύπο επίσης, ο τέως Νομάρχης Λάρισας Ιωάννης Γκότσης αναδημοσίευσε το γεγονός και όλα τα ονόματα στο βιβλίο του Φλόγες στον Όλυμπο (εκδ.1945).
Κι οι συγγενείς, οι οικογένειες των εκτελεσθέντων, έμαθαν σύντομα για την τύχη των δικών τους; Κρίνοντας με δεδομένο την σημερινή ευκολία ως προς την διάχυση της πληροφορίας, θα ανέμενε κανείς μια άμεση και σαφώς θετική απάντηση. Όμως οι πράξεις των ανθρώπων, τα γεγονότα και οι συνέπειές τους, πρέπει να κρίνονται με βάση την χρονική ‘’στιγμή’’ και τις ιδιαίτερες συνθήκες υπό τις οποίες τελέστηκαν. Διότι από αυτές εξαρτάται κατά πολύ και η μετέπειτα πορεία, η έκβαση των γεγονότων και οι συνέπειές τους.
Κατοχή 1941–‘44: όταν όλα «τά ‘σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά», ξαφνικές συλλήψεις και εκτελέσεις γίνονταν γνωστές κυρίως σε μικρό τοπικό κύκλο. Η δυνατότητα μετακινήσεως των ανθρώπων ακόμη και σε κοντινές αποστάσεις, υφίστατο τους περιορισμούς που επέβαλλαν οι κατακτητές. Η ενημέρωση μέσω του, έστω και λογοκριμένου, Τύπου και ραδιοφώνου ήταν δύσκολο να προσεγγίσει στα χωριά. Ορισμένοι συγγενείς συλληφθέντων που εκτελέστηκαν στις 2/4/1944 και κατάγονταν από την Μαγνησία, πληροφορήθηκαν για την τύχη των δικών τους ανθρώπων το 1961, όταν βάσει της διακρατικής συμφωνίας μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας αποφασίστηκε η καταβολή αποζημιώσεων σε θύματα των ναζιστικών στρατευμάτων (άμαχο πληθυσμό). Άλλοι ενημερώθηκαν το 1985, όταν η Κοινότητα των Αγ. Αναργύρων, προς τιμή της, πρωτοστάτησε στην κατασκευή του εν λόγω μνημείου (κενοτάφιου), και με υπηρεσιακή αλληλογραφία ενημέρωσε τις Κοινότητες καταγωγής ή κατοικίας των εκτελεσθέντων, αποστέλλοντας μάλιστα και κατάλογο ονομάτων βασισμένο στην «Γνωστοποίηση» των Γερμανών. Άλλοι επίσης, με συγκίνηση πληροφορήθηκαν πρόσφατα, ογδόντα χρόνια περίπου αργότερα, σχετικά με τις συνθήκες εκτέλεσης των συγγενών τους, διανύοντας οι ίδιοι την όγδοη δεκαετία της ζωής τους. Τέλος, ας σημειωθεί ως βέβαιο, παρά την δυσπιστία που θα εκφραστεί από ορισμένους αναγνώστες, ότι και σήμερα ακόμη υπάρχουν συγγενείς οι οποίοι είτε αγνοούν το γεγονός της συγκεκριμένης ομαδικής εκτέλεσης και την ύπαρξη του μνημείου, είτε γνωρίζουν, αλλά συναντάται δυσκολία και εγείρονται αμφιβολίες όσον αφορά την ταυτοποίηση του ονοματεπωνύμου των δικών τους ανθρώπων.
Πράγματι, από έρευνα που διεξήχθη από την υπογράφουσα σε αρχειακές κυρίως πηγές (Κοινοτικά Αρχεία, εφημερίδες της Κατοχής και μεταγενέστερες, Δικαστικά Αρχεία κ.α.), όσον αφορά τους εκτελεσθέντες καταγόμενους από τον νομό Μαγνησίας, διαπιστώθηκε ότι ο αρχικός κατάλογος ονομάτων που δημοσιεύθηκε από τους Γερμανούς στον ‘’Λαρισαϊκό Τύπο’’, ήδη περιλάμβανε ορισμένα ονόματα εκτελεσθέντων παραποιημένα είτε ως προς το όνομα είτε ως προς το επώνυμο. Μετέπειτα και κατά την πορεία του χρόνου ορισμένες αναδημοσιεύσεις σε δευτερογενείς πηγές επέτειναν το πρόβλημα, με την εκ παραδρομής παράλειψη ενός ονόματος (από τα 65), στοιχείο που είχε επίπτωση και στην μη ολοκληρωμένη μορφή του μνημείου.
Εύλογη προβάλλει συνεπώς, η ανάγκη διόρθωσης των λαθών που υπάρχουν επ’ αυτού. Η ορθή αναγραφή των ονομάτων και η συμπλήρωση του παραλειφθέντος θα ταυτοποιήσει τα πρόσωπα που εκτελέστηκαν. Βασικό, διότι αφ’ ενός θα αμβλύνει το ψυχικό τραύμα των οικείων τους που για πολλά χρόνια αγνοούσαν την τύχη των δικών τους. Σημαντικό επίσης, διότι τα πρόσωπα αποτελούν τους βασικούς συντελεστές των εκάστοτε ιστορικών γεγονότων και η μελέτη της Ιστορίας μέσω των προσώπων επιτρέπει την κατανόηση των κινήτρων και των συνθηκών που διαμόρφωσαν τα γεγονότα και συντέλεσαν στην εξέλιξη της Ιστορίας.
Το συγκεκριμένο ιστορικό μνημείο, απόρροια των «φιλό-τιμων» προσπαθειών της Κοινότητας Αγ. Αναργύρων, αποτελεί πηγή ιστορικών πληροφοριών για την εποχή της Κατοχής. Παρέχοντας την τεκμηριωμένη ιστορική αλήθεια καλείται να επιτελέσει σωστά το ρόλο του ως γέφυρα μνήμης, άρα σύνδεσης, ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, και ως στοιχείο αναφοράς στην συγκρότηση της ιστορικής κληρονομιάς της χώρας μας.
Διαβάστε τις ειδήσεις του www.taxydromos.gr στο Google News.
Συνδεθείτε στο κανάλι μας στο viber για πιο άμεση ενημέρωση.
