ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Παρμενίων Μπώλος: Ελληνες ποιητές – Ενα Ανθολόγιο (τόμ. Ι και ΙΙ)

παρμενίων-μπώλος-ελληνες-ποιητές-εν-215363

Του Β. Δ. Αναγνωστόπουλου, Ομότιμου καθηγητή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Το βάρος κάθε βιβλίου που διαβάζει κανείς είναι το πραγματικό και το μεταφορικό, το υλικό βάρος και το πνευματικό. Η σχέση τους δεν είναι ισοδύναμη και δεν συνυπολογίζεται στην τελική μας κρίση. Και αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Για το πραγματικό μετρούμε υλικά πράγματα, όπως, σχήμα, μέγεθος, γραμμάρια χαρτιού, εξώφυλλο πανόδετο ή δερματόδετο. Το πνευματικό βάρος έχει σχέση με το θέμα του βιβλίου, τις λέξεις, το λόγο, το βαθύτερο πνεύμα και τις σκέψεις, τις αφηγηματικές τεχνικές, τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς, τον εικονογράφο κ.ά. Αφορμή γι’ αυτές τις απλές σκέψεις μου δίνει ένα επιβλητικό δίτομο έργο, εργασία που εκτείνεται σε 980 σελίδες και, προφανώς, με βάρος ενός ανάλογου αντικειμένου. Το περιεχόμενό τους δεν μπορούμε να το υπολογίσουμε και να το κοιτάξουμε με συνήθη μέτρα ανθρώπινα. Και δεν μπορούμε γιατί πρόκειται για μια διπλή κιβωτό με περιεχόμενο μελέτες και προσεγγίσεις στο έργο 246 Ελλήνων ποιητών! Ανήκει στα ελάχιστα παρόμοια έργα της Νεοελληνικής Φιλολογίας.

Συγγραφέας, ο χαλκέντερος φιλόλογος Παρμενίων Μπώλος. Γεννήθηκε στο Λεοντάρι Καρδίτσας, τέλειωσε το Δημοτικό και το Γυμνάσιο στους Σοφάδες, σπούδασε Κλασική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακό στο Πανεπιστήμιο της Κολωνίας. Υπηρέτησε στη Δημόσια και Ιδιωτική Εκπαίδευση και για αρκετά χρόνια σε γερμανικό σχολείο. Αφυπηρέτησε το 2007. Ασχολείται με τη λογοτεχνική κριτική και γράφει σε εφημερίδες και περιοδικά. Εχει εκδώσει από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη το δοκίμιο Ανδρέας Εμπειρίκος ( 2008), Ελληνες Ποιητές, τ.Ι (2011), Ιστορίες μιας άλλης εποχής (2013) και από τις εκδόσεις Φάος (Graphicart Καρδίτσα) Ποικίλα (2015), Έλληνες Ποιητές τ.ΙΙ (2021).

Στα ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ του 1ου τόμου καταγράφεται με τρόπο λιτό (και ταπεινό, θα έλεγα) ο σκοπός του έργου. Γράφει: «Στο βιβλίο ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΙΗΤΕΣ περιλαμβάνονται μικρές μελέτες και επισημάνσεις, που θα ήθελα να προκαλέσουν το ενδιαφέρον τόσο των νέων ανθρώπων, για να γνωρίσουν την τεράστια ποιητική κληρονομιά μας, όσο και εκείνων που έχουν τη γνώση και την πείρα για τα ποιητικά δρώμενα της Πατρίδας μας». Στόχος εθνικός, να γίνει δηλαδή η «τεράστια ποιητική κληρονομιά μας» γνωστή σε όλους και πρωτίστως στους νέους μας!

Τα περιεχόμενα δομούνται σε πέντε ενότητες, που συμβαδίζουν με τη φιλολογική κατάταξη, ήτοι: Α’ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ (Ρήγας Φεραίος), Β΄ ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ – ΣΧΟΛΗ ΣΟΛΩΜΟΥ (Σολωμός, Κάλβος, Βαλαωρίτης, Μαβίλης), Γ΄ Η ΝΕΑ ΑΘΗΝΑΙΚΗ ΣΧΟΛΗ – ΣΧΟΛΗ ΠΑΛΑΜΑ (Παλαμάς, Δροσίνης, Καβάφης, Κρυστάλλης, Σικελιανός, Βάρναλης, Καρυωτάκης, Μελισσάνθη και άλλοι 16 ακόμη), Δ΄ ΝΕΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ – ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ, ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ ΄30 (Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος, Καββαδίας, Γκάτσος, Βρεττάκος, Λειβαδίτης, Πατρίκιος και άλλοι 29 ακόμη), Ε΄ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ (Μπαζιάνας, Χριστιανόπουλος, Δημουλά, Γκόρπας, Μέσκος, Αγγελάκη-Ρουκ, Αναστασάκος, Βαγενάς, Κεφάλας, Φωστιέρης και άλλοι 37 ακόμη).

Η μελέτη στο έργο κάθε ποιητή είναι κριτική εξατομικευμένη, δίκαιη και με βαθιά γνώση των φιλολογικών και λογοτεχνικών πραγμάτων. Ακολουθεί έναν σταθερό τύπο: Δύο-τρεις αράδες εργοβιογραφικά (στον Β΄ τόμο κάπως αυξημένα) και εν συνεχεία η πολυτροπική προσέγγιση, γραμματολογική κατάταξη, ανάλυση του ποιητικού έργου, μεταφορές κι αλληγορίες, ψηλάφηση και καίριες επισημάνσεις στην τεχνική, στο ύφος, στη γλώσσα, στο ρυθμό, στο μέτρο, στο θέμα, στο νόημα του στίχου, στο λυρισμό, στο ιδιαίτερο στίγμα έμπνευσης και γραφής κ.ά. Η έκταση κάθε μελέτης ποικίλλει, είναι σύντομη, μικρή ή εκτενής, ανάλογα με το ποιητικό έρμα κάθε ποιητή. Σε πολλές περιπτώσεις οι ενότητες της ανάλυσης είναι δύο, τρεις, τέσσερις ή και πέντε ακόμη, όπως στη περίπτωση λ.χ. του Σολωμού, του Κάλβου, του Παλαμά, του Καβάφη κ.ά..

Για τον δεύτερο τόμο ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΙΗΤΕΣ-Ένα Ανθολόγιο, που εκδόθηκε πρόσφατα, μετά από 10 χρόνια από τον πρώτο, ο συγγραφέας σημειώνει: «Είναι αλήθεια ότι χρειάζεται πολύς κόπος και ευθύνη για τη μελέτη και επεξεργασία, αλλά και επιμελημένη προσέγγιση κάθε ποιητή ξεχωριστά». Εδώ τα Περιεχόμενα χωρίζονται σε έξι ενότητες, ήτοι: ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ – ΣΧΟΛΗ ΣΟΛΩΜΟΥ(Βηλαράς, Τερτσέτης και άλλοι 5 ακόμη), ΑΘΗΝΑΙΚΗ ΣΧΟΛΗ (Σούτσος, Βιζυηνός, Σουρής Παπαντωνίου, Καρθαίος, Βαλταδώρος και άλλοι 33 ακόμη), ΝΕΟΤΕΡΗ ΠΟΙΗΣΗ, ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ ΄30 – Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ (Πρεβελάκης, Κοτζιούλας, Αθανασούλης, Σκάρος, Καμπάς, Δάλλας και άλλοι 27 ακόμη), ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ (Ζενάκος, Ησαΐα Νανά, Καλαπανίδας, Γεωργούσης, Παπαγεωργίου, Βεγενάς, Γαλανάκη Ρέα, Χρονάς και άλλοι 26 ακόμη), ΝΕΟΤΕΡΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ (Γκρης, Κάσσος, Βλαβιανός, Μπουκάλας και άλλοι 9 ακόμη) και ΝΕΟΤΕΡΗ ΠΟΙΗΣΗ (Μπλάνας, Ανυφαντής Γ., Ριζάκης, Νάννος Π., Κουρτεσιώτης, Γαλούσης, Ντελής). Είναι αλήθεια ότι ο όγκος της ποιητικής παραγωγής είναι τόσο μεγάλος, ώστε καθιστά σχεδόν αδύνατη μια λεπτομερή καταγραφή και ανάλυση της συνολικής βιβλιογραφίας. Εκείνο που έχει σημασία είναι η «αντικειμενική και τεκμηριωμένη» κριτική. Και σοφά σημειώνει ο συγγραφέας: «Οι επιλογές έγιναν με αντικειμενικά κριτήρια και με την προσωπική μου εκτίμηση για τον κάθε ποιητή».

Είναι αλήθεια, επίσης, ότι η ποιητική παραγωγή στην πατρίδα μας αποτελεί φαινόμενο και για την παγκόσμια κοινότητα τόσο σε ποσότητα όσο και ποιότητα και δεν είναι τυχαία τα δύο Νόμπελ Λογοτεχνίας (Σεφέρης 1963 και Ελύτης 1979), το Βραβείο Λένιν (Ρίτσος) κ.ά. Εξάλλου οι ρίζες της εθνικής μας ποίησης μάς οδηγούν σε προχριστιανικούς χρόνους κι έχουν μια θαυμαστή διαδρομή και παράδοση αδιάλειπτη από τον Όμηρο και εφεξής: Κλασικοί χρόνοι, ελληνιστικοί, Βυζαντινή εποχή, τουρκοκρατία με δημοτικό τραγούδι, νεοελληνική ποίηση από τον 18ο αι. κ.ε.

Ο Μπώλος με το δίτομο έργο του ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΙΗΤΕΣ-Ένα Ανθολόγιο δεν πλουτίζει μόνο τη σχετική βιβλιογραφία, αλλά προσφέρει (και αυτό είναι πιο σημαντικό) πολύτιμο υλικό εθνογνωσίας στους σύγχρονους και ιδιαίτερα στους νέους ανθρώπους. Για να γνωρίσει κανείς ένα λαό αρκεί να διαβάσει τη λογοτεχνία του, έγραφε ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος. Εδώ ο συγγραφέας ανοίγει δρόμους που έχουν την προσωπική του σφραγίδα, ευθύνη και εγκυρότητα. Ο λόγος του παντού φιλολογικός, κριτικός, ευλύγιστος, δοκιμιακός, αγαπητικός.

Προσωπικά για πολλά χρόνια μου έλειπε μια παρόμοια ευκαιρία, να χαρώ δηλαδή ένα τέτοιο μακρύ ταξίδι μέσα στην νεοελληνική ποίηση, από τον 18ο αι. έως σήμερα, ένα ολοκληρωμένο και σπουδαίο έργο με μέθοδο, αναλύσεις, επισημάνσεις, σκέψεις και στοχασμούς, χωρίς τον καταιγισμό των παραπομπών και των βιβλιογραφικών ερανισμάτων. Ανήκει στα έργα που τα κερδίζει ο χρόνος και η καρδιά του αναγνώστη.

Και κάτι τελευταίο: Τώρα που ετοιμάζονται νέα προγράμματα διδασκαλίας της Λογοτεχνίας για το Γυμνάσιο και το Λύκειο, νομίζω ότι βιβλία όπως αυτό ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΙΗΤΕΣ είναι και χρήσιμα και αναγκαία, αφού προάγουν «τη φιλαναγνωσία, τη φαντασία, τη φιλοτεχνία».

Εγγραφείτε στο Newsletter του Ταχυδρόμου