Η Αιώνια Αγάπη του Ιωάννη Καποδίστρια και της Ρωξάνδρας Στούρτζα

Η Αιώνια Αγάπη του Ιωάννη Καποδίστρια και της Ρωξάνδρας Στούρτζα

Της Ράνιας Γάτου,

Ποιήτριας – Δοκιμιογράφου - Εικαστικού

 

Οι ζωές που πλαγιάζουν κοντά μας είναι η ανομία μας. Στο γύρισμα του ουρανού παλεύει η ελευθερία μας. Κι η μάχη αγγίζει ξεγυμνωμένη το θάνατο. Και η ζωή φαίνεται να χτυπάει με το ρυθμό της δυνατά τα πλήκτρα του πόνου. Η ζωή δεν είναι ίδια ποτέ. Η ζωή σε κρατά πάντα μόνο. Σε αυτή τη μοναξιά πορεύτηκαν οι δύο αγαπημένοι. Η πλούσια ευγενής Ρωξάνδρα Στούρτζα και ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας. Εκείνος διάθεσε όλη του τη δύναμη μέσα από τα μύχια της ψυχής του για την εναντίωσή του στην Ιερή Συμμαχία και προς όφελος της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Η προσήλωση του Ιωάννη Καποδίστρια στην πολιτική κατέληξε ως «τραγική κλεψύδρα» του αφανισμού του στη ζωή. Η στροφή της ζωής του προς την αλήθεια και την πολιτική ξεδίπλωσε το κουβάρι για τη διάσωση της Επανάστασης. Η πίστη του στην Επανάσταση άξιζε και την παραίτησή του ακόμα από το Υπουργείο εξωτερικών της Ρωσίας.

Ο Καποδίστριας γίνεται ένας από τους εμπνευστές του Φιλελληνικού κινήματος στην Ευρώπη. Η Ρωξάνδρα Στούρτζα ο μοναδικός του ανεκπλήρωτος έρωτας. Τα πρώτα χρόνια στην Αγία Πετρούπολή ο Καποδίστριας ερωτεύεται με την Ελληνο-Μολδαβή Κυρία επι των τιμών της αυτοκράτειρας της Ρωσίας. Η σχέση τους γίνεται ένας απέραντος θυελλώδης ωκεανός δύναμης και ευτυχίας και για τους δύο. Ο μεγάλος έρωτας ανοίγεται στις καρδιές τους. Ο έρωτας του Καποδίστρια για την Ρωξάνδρα είχε « τὴ χάρη τὶς πέτρας πάνω στὸ θαλασσόδαρτο βράχο» (Γ.Σεφέρης). Είχε τη σιωπή που οι καμπύλες της δεν ανορθώνουν το ανάστημα της αγωνίας μέσα τους. Το πάθος τους ήταν όμορφα ερωτικό και διακριτικό. Τα πολιτικά συμφέροντα όμως χώριζαν αυτή την ομορφιά από τη δική τους αλήθεια. Ο έρωτας ξεκινάει και πλαγιάζει στα μαρμαρένια κατώφλια των δύο ερωτευμένων. Στις επιστολές φανερώνεται η γνήσια ερωτική μορφή του Καποδίστρια. Η προσωπική του ευτυχία καρατομείται από την πολιτική. Η πολιτική γίνεται ο ουρανός της ανάληψης των καθηκόντων ως Κυβερνήτη. Η προσωπική του ζωή έχει πεθάνει. Ο Καποδίστριας δεν παραμένει στη Γενεύη μαζί της.

Ο Τσάρος τον υποχρέωσε να αναλάβει τη θέση του στο Υπουργείο Εξωτερικών και η Ρωξάνδρα να παντρευτεί τον βαυαρό Κόμη που ήταν ξάδελφος της αυτοκράτειρας της Ρωσίας. Η Ρωξάνδρα δεν είχε τη δύναμη της αυτονομίας από το οικογενειακό της γίγνεσθαι. Ήταν παραδομένη στη νοοτροπία της αριστοκρατικής ηθικής της. Ο γάμος της Ρωξάνδρας πόνεσε τον Καποδίστρια. Ο πόνος του Καποδίστρια είναι έκδηλος στα απομνημονεύματα της Ρωξάνδρας.” Εσύ έπρεπε να παντρευτείς και παντρεύτηκες. Εγώ σου δηλώνω ότι δεν πρόκειται να παντρευτώ ποτέ». «Αφού δεν μπόρεσα να παντρευτώ εσένα που αγαπούσα δεν πρόκειται να παντρευτώ άλλη στη ζωή μου γυναίκα. Να ξέρεις ότι είσαι η πρώτη και τελευταία μου αγάπη και δεν θα πάψω να σε αγαπώ ως το θάνατό μου».

Ο γάμος της Ρωξάνδρας δεν κράτησε πολύ. Έμεινε μαζί του ένα χρόνο και μετά τον εγκαταλείπει και έμεινε στην Οδησσό στο άλλο ανάκτορο της οικογενείας και εκεί ουσιαστικά ζει μέχρι το τέλος της ζωής της. Όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση ήταν στην Οδησσό εγκατεστημένη και βοηθούσε ελληνικές οικογένειες που έφευγαν από την βασανισμένη Ελλάδα λόγω της Επανάστασης και λόγω των δεινών. Στις προσωπογραφίες της φαίνεται ότι φορά πάντα το δαχτυλίδι της που της χάρισε ο Καποδίστριας με σκαλισμένη μια πεταλούδα που καίγεται.

Στο τελευταίο του γράμμα προς την Ρωξάνδρα ο Καποδίστριας αναφέρει χαρακτηριστικά. «Αν μπορούσα να σου πω. Πόσο θα ήθελα να σε έχω κοντά μου ιδιαίτερα τώρα που με κυκλώνουν τόσες αγωνίες. Άραγε πότε θα ξανασυναντηθούμε;». Τι γυρεύουμε μέσα σε τόσο μεγάλους κήπους αδικίας; Οι σπαραγμοί του έρωτα τι νόημα δίνουν στην ανατροφή μας; Η Ρωξάνδρα και ο Ιωάννης Καποδίστριας δεν συναντήθηκαν ποτέ πάλι. «Τα νέα της δολοφονίας του Ιωάννη Καποδίστρια έφτασαν στην Ρωξάνδρα δύο μήνες σχεδόν μετά τη δολοφονία του. Τη σκηνή την περιγράφει ο αδελφός της Αλέξανδρος λέγοντας χαρακτηριστικά ότι μόλις η αδελφή του έμαθε το νέο της δολοφονίας έπεσε κάτω αναίσθητη. Ότι ωραιότερο πλάσμα δημιούργησε ο θεός στον κόσμο δεν υπάρχει πια. Το ευγενέστερο πλάσμα της γης δεν υπάρχει.

Ο Καποδίστριας είναι νεκρός. Από αυτή τη στιγμή είμαι και εγώ νεκρή». Το τελευταίο γράμμα της Ρωξάνδρας έφτασε στο Ναύπλιο δύο μέρες μετά τη δολοφονία του. «Από τα λίγα που μου γράφετε κατάλαβα τις αγωνίες τις πικρίες τόσο από τους ξένους όσο και από τους δικούς μας. Η σκέψη ότι μπορεί κάποιος να σας κάνει κακό με αναστατώνει. Με γεμίζει με μαύρα σύννεφα αγωνίας. Μου βουρκώνει τα μάτια, μου συνθλίβει την ψυχή». Το γράμμα αυτό ο Καποδίστριας δεν το διάβασε ποτέ.

Ο Κερκυραίος θριαμβευτής στην Ευρώπη θα καταφθάσει στον τόπο με τις συμπληγάδες πέτρες. Την Ελλάδα. Μέσα στα λιμάνια της εμφύλιας διαμάχης, και τα ζοφερά πολιτικά πάθη θα αγωνιστεί να συγκροτήσει το νεοελληνικό κράτος από μηδενική του βάση και να επιτύχει την αναγνώριση της ανεξαρτησίας της χώρας από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής εκείνης.

Ο Καποδίστριας είναι ο Άγιος της Πολιτικής. Η ιστορική του παρουσία, το πολιτικό ήθος του και η προσφορά του στην Πατρίδα, αποτελεί διαρκή έλεγχο των πολιτικών που δεν μοιάζουν καθόλου μαζί του.

Ο ανεκπλήρωτος (επειδή εκ πραγμάτων δεν έφθασε ποτέ στο γάμο) έρωτας του Καποδίστρια με τη Ρωξάνδρα Στούρτζα είναι αιώνιος, αφού ήταν αγνός και απαλλαγμένος από τα συνήθη πάθη σύγχρονων ζευγαριών. Και οι δυό τους αποτελούν διαχρονικά πρότυπα. Έχουμε άραγε το κουράγιο να τα αντικρύσουμε;

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ