Οι τρεις μεγάλες απεργίες των καπνεργατών και τσιγαράδων του Βόλου, είναι αρκετά γνωστές και μελετημένες, από τους ερευνητές των πρώτων βημάτων του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα.
Του Θωμά Δημητρακόπουλου*
Η πρώτη απεργία του 1909 είναι πλήρως καταγεγραμμένη, αντίστοιχα πολλά στοιχεία υπάρχουν και για την τρίτη, όμως της δεύτερης του 1910 είναι λίγα. Σε αυτό, ρόλο έχει παίξει η κακή ποιότητα των σελίδων της εφημερίδας «εργάτης», που αναφέρονται τα γεγονότα της απεργίας και έχουν διασωθεί. Αλλά και στο ότι μέρος της εφημερίδας δεν είχε ανακαλυφθεί μέχρι σχετικά πρόσφατα. Χάρις την ψηφιοποίηση της εφημερίδας, όπου τα φύλα της φιλοξενούνται στα ΑΣΚΙ, τα αρχεία είναι πολύ πιο προσβάσιμα. Σε αυτό το άρθρο γίνεται μια πρώτη απόπειρα σύνθεσης των διαθέσιμων γεγονότων, που είναι καταγεγραμμένα στον «Εργάτη» και σε άλλες εφημερίδες, το διάστημα της απεργίας.
Τον Γενάρη του 1910 στον Βόλο ξεκινά νέα απεργία των καπνεργατών, ο λόγος είναι η μη τήρηση του υπομνήματος που είχαν συμφωνήσει το 1909 [1], με τον σύλλογο των καπνεμπόρων για το καθορισμό των ημερομισθίων και του ωραρίου μετά από την γνωστή αιματηρή απεργία. Οι καπνέμποροι είχαν υπογράψει, αλλά κάποιοι στη συνέχεια αθέτησαν την συμφωνία που είχαν κάνει. Τα εν λόγω αφεντικά ήταν 13, δυστυχώς όμως δεν γνωρίζουμε ποια ήταν αυτά πέρα από έξι (Γκιζίκη, Ζάρκαδόπουλου, Πανταζόπουλου, Αδαμ Ματουσιαν, Πάντας). Την αρχή κάνουν οι εργάτες που δουλεύουν στην αποθήκη του Ζαρκαδίου, ενώ στις 10 Γενάρη κατεβαίνουν σε απεργία και οι εργάτες που δουλεύουν στις αποθήκες Γκιζίκη, Πανταζόπουλου, οι απεργοί ανέρχονται σχεδόν στους 25 [2]. Στις 16 Γενάρη ξεκινά και απεργία των καπνεργατών της Καρδίτσας, με τα αιτήματα τους να είναι, η μείωση των ωρών εργασίας (8 το χειμώνα και 10 το καλοκαίρι), η κατάργηση της νυχτερινής εργασίας, να σταματήσει η πώληση των ανεπεξέργαστων καπνών και να επεξεργάζονται στα καπνοπωλεία [3]. Ήδη από την αρχή πριν γενικευτεί η απεργία, το εργατικό κέντρο του Βόλου με έγγραφο προς τον σύλλογο καπνεργατών του βόλου, δηλώνει ότι θα στηρίξει οικονομικά και ηθικά της απεργία.
Γράφει μάλιστα ο «Εργάτης» για αυτό: «Υπηρξαμεν πάντοτε αγνοί και ενθουσιώδεις υπερασπισταί και αρωγοι πάσης εργατικής ομάδος, ήτις χρησιμοποιουσα το μόνον όπλον αμύνης κατα της καταπατήσεως και εκμεταλεύσεως του καιφαλαιου, την α π ε ρ γ ί αν, αναλαμβάνει ά ν ι σ ο ν κατ’ αυτού αγώνα προς επιβολήν των δικαίων αιτημάτων της. Ιδιαιτέρος υπέρ των καπνεργατών συνηγορήσαμεν πάντοτε δια της εφημερίδος υμών διότι αυτοί κυρίως ευρίσκονται συχνά αντιμέτωποι του κεφαλαίου, το οποίον προσωποποιούμενον δια των καπνεμπόρων καταθλίβει αυτούς αγρίως. Το <Εργατικόν Κέντρον> και κατα τη περυσινην μεγάλην απεργείαν των καπνεργατών ετάχθη εις το πλευρόν αυτών συναγωνισθέν και υποβοηθείσαν με αυταπάρνησιν τον αγώνα των και πρό μηνός δι’ ε γ γ ρ ά φ ο υ τ ο υ εδήλωσεν προς το διοικητικόν συμβούλιον του συλλόγου των, οτι θα είνε πάντοτε και εις πάσαν στιγμην έτοιμον να προσφέρη πάσαν την δυνατην υλικήν και ηθικήν αυτού αρωγήν”[4].
Στις 4 Φλεβάρη ο σύλλογος καπνεργατών συγκαλεί συνέλευση όπου δια βοής αποφασίζεται η δημιουργία «ταμείου αμύνης». Δηλαδή απεργιακού ταμείου για την στήριξη των απεργών, κυρίως των ασθενέστερων οικονομικά, που δεν δουλεύουν εδώ και αρκετό χρονικό διάστημα. Ο σύλλογος καταθέτει άμεσα 1000 δρχ. ενώ ζητείται και οικονομική στήριξη από τα υπόλοιπα σωματεία. Το Εργατικό Κέντρο συμπράττει με τον καπνεργατικό σύλλογο, προσφέροντας γενναίο ποσό στο ταμείο αμύνης. Γνωστοποιεί επισης στην κοινωνιολογική εταιρεία Αθηνών, την είδηση της απεργίας περιμένοντας να καταθέσει και εκείνη χρήματα. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, οι αρωγές προς τους απεργούς ανέρχονται στις 2500 δρχ. Την ίδια μέρα γίνεται στο Εργατικό Κέντρο, συνδιάσκεψη προέδρων, αντιπροέδρων, Διοικητικών Συμβούλων εργατικών σωματείων Βόλου. Σε αυτή συμμετέχουν τα σωματεία των μηχανοσιδηρουργών, καφευπαλλήλων, καπνεργατών, εργατών καπνοκοπτηρίου, ξενοδόχων, κρεοπωλών, αρτοποιών, εμποροϋπαλλήλων κ.α Ένα από τα θέματα για συζήτηση είναι και η στήριξη της απεργίας των καπνεργατών [5]. Οι καπνέμποροι από την μεριά τους αντιστέκονται σθεναρά, μάλιστα για να σπάσουν την απεργία και να κάμψουν τους απεργούς. Τους απειλούν ότι θα στείλουν τα φύλλα του καπνού στην Αίγυπτο χωρίς να επεξεργαστούν, αφήνοντας τους χωρίς δουλεία. Μια πρακτική που ακολουθούσαν κατά κόρον οι πλούσιοι καπνέμποροι Σαρκεζιάν και Χαμσαραγιάν [6] από την Αίγυπτο. Λίγες μέρες μετά και ενώ η απεργία συνεχίζεται χωρίς βιαιότητες, εκρήγνυται ένα φυσίγγιο δυναμίτη στην αυλή του καπνεμπόρου Ζαρκαδοπουλου. Χωρίς να προκαλέσει τραυματισμούς παρά μόνο το σπάσιμο των τζαμιών του σπιτιού του εμπόρου [7]. Παρόλο που δεν προκαλείται ζημιά δημιουργείται μεγάλη αναστάτωση, ο εργάτης γράφει για το γεγονός: “Ο κρότος ενός φυσιγγίου δυναμίτιδος, ριφθέντος εις την αυλήν ενός καπνεμπόρου, διέκωψε μεν επι τινά δευτερόλεπτα την κανονικήν κυκλοφορίαν του αίματος των… εκμεταλευτών και αξέχον, απήχησεν όμως βροντοτέρως εις τα στήθη όλων των εργατών και ιδίως των καπνεργατών. Διότι, οι πάντοτε συμφέρον έχοντες να κατηγορούν τον ευγενικόν μας αγώνα, εύρον την ευκαιρία (αν δεν εδημιούργησαν αυτήν) δια να χύσουν το δηλητήριον της συκοφαντίας των, προσπαθούντες να πείσωσι την κοινωνίαν, ότι ο δράστης του αδικήματος ανήκει εις τας τάξεις των καπνεργατών ή εν γένει των εργατών. Η κοινωνία όμως δεν ενεστερνίσθη την κακόβουλων υπο των καπνεμπόρων έκδωσιν, και η αποδοθίσα εις τους καπνεργάτας συκοφαντία διαλύθη όσον ταχέως…και ο καπνός της δυναμίτιδος”[8]. Για αυτό το γεγονός οι δικαστικές αρχές ενεργοποιούνται άμεσα, ο εισαγγελέας συλλαμβάνει επτά υπόπτους εργάτες, που ανακρίνονται χωρίς όμως να διαπιστωθεί καμιά ενοχή.
Στις 7 Φλεβάρη γίνεται συνάντηση μεταξύ του συλλόγου των καπνεμπόρων και του συλλόγου των καπνεργατών, που όμως αποβαίνει άκαρπη, καθώς πέντε καπνέμποροι παραμένουν ανένδοτοι. Η θέση του συλλόγου τους είναι, ότι δεν μπορεί να υπάρξει νέα συμφωνία αν δεν υπογραφεί από το σύνολο των καπνεμπόρων. Έτσι η απεργία συνεχίζεται, το οικονομικό πρόβλημα των απεργών μετριάζεται, καθώς οι υπόλοιποι καπνεργάτες συνεισφέρουν 1 ημερομίσθιο την εβδομάδα, προς τους απεργούς συναδέλφους τους [9]. Το εργατικό κέντρο, με αφορμή την άφιξη του γηραιού σοσιαλιστή Πλάτωνα Δρακούλη στην πόλη. Καλεί σε μεγάλη γενική συνέλευση τους εργάτες και τα σωματεία τους, που είχαν συγκεντρωθεί για την υποδοχή και ομιλία του στα γραφεία του κέντρου [10]. Εκεί ψηφίστηκε πρωτόκολλο συνεργασίας, για την οικονομική και ηθική στήριξη των καπνεργατών μέχρι τη λήξη της απεργίας. Κίνηση ευρείας συνεργασίας και συντονισμού των σωματείων της πόλης, στην οποία μέσα από το όργανο του κέντρου «εργάτης», φαίνεται ότι δίνεται μεγάλη σημασία [11]. Η απεργία συνεχίζει κανονικά με αυξημένους αριθμούς που φτάνουν τα 60-80 άτομα. Η μακροχρόνια διάρκεια της, έχει προκαλέσει όπως φαίνεται οικονομική ζημιά στους καπνεμπόρους. Δύο ακόμη έχουν υποχωρήσει, οι τρεις εναπομείναντες (Ματουσιάν, Αδάμ και Πάντας), φέρνουν απεργοσπάστες από την Καρδίτσα. Υποσχόμενοι να τους δώσουν ακριβό ημερομίσθιο, η εφημερίδα εργάτης εγκαλεί τον σύλλογο καπνεργατών Καρδίτσας για αυτό. Ενώ προτρέπει τους απεργοσπάστες, να μην δουλέψουν και αντί αυτού να στηρίξουν την απεργία [12]. Η κατάσταση είναι έκρυθμη και απειλούνται βίαια επεισόδια από τους απεργούς. Ο διευθυντής της αστυνομίας Βόλου, με εντολή του βάζει τους αστυνομικούς να συνοδεύουν τους απεργοσπάστες. από τα καπνοπωλεία στα καταλύματα τους, προς αποφυγή λιντζαρίσματος των πρώτων [13]. Εν το μεταξύ σύσσωμο το διοικητικό συμβούλιο των καπνεργατών, με πρόεδρο τον Παρισάκη παραιτείται, αρνούμενο την ευθύνη τυχόν επεισοδίων λόγω της έκρυθμης κατάστασης. καθώς δεν έχει καταφέρει να λύσει το ζήτημα της απεργίας, με νόμιμα και ειρηνικά μέσα. Η ολομέλεια του συλλόγου προχωρά, στην ανάδειξη 20μελους περιτροπής, από την οποία εκλέγεται 7μελης. Για τη λύση της απεργίας, με οποιοδήποτε νόμιμο μέσο, και νέα επιτροπή για την εκλογή νέου Διοικητικού Συμβουλίου [14]. Μια εβδομάδα μετά γίνονται εκλογές. Μετά από αυτό δυστυχώς οι πληροφορίες μας τελειώνουν εδώ, δεν γνωρίζουμε τι γίνεται στην συνέχεια, πότε και πως λύνεται η απεργία. Όμως η βιβλιογραφία μας πληροφορεί, ότι έληξε με την νίκη των αιτημάτων των καπνεργατών και δικαίωση του αγώνα τους.
…………………………..
*Ο Θωμάς Δημητρακόπουλος είναι μέλος της ομάδας μελέτης ιστορίας κοινωνικών αγώνων και του περιοδικού «Θεσσαλία στους κοινωνικούς αγώνες»
[1] Κολιού, Οι ρίζες του εργατικού κινήματος και “ο εργάτης” του Βόλου, εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα, 1988, σελ. 135
[2] Εργάτης τεύχος 47
[3] ΑΝΑΓΕΝΙΣΙΣ 17/1
[4] Εργάτης Τεύχος 50
[5] Εργάτης Τεύχος 50
[6] ΣΚΡΙΠΤ 21/1, ΠΑΤΡΙΣ 24/1
[7] ΠΑΤΡΙΣ 7/2
[8] Εργάτης τεύχος 51
[9] Κολιού, Οι ρίζες του εργατικού κινήματος και “ο εργάτης” του Βόλου, εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα, 1988, σελ. 180
[10] Κολιού, Οι ρίζες του εργατικού κινήματος και “ο εργάτης” του Βόλου, εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα, 1988, σελ. 177
[11] Εργάτης τεύχος 52
[12] Εργάτης τεύχος 52
[13] ΕΜΠΡΟΣ 21/2
[14] Εργάτης τεύχος 53
Διαβάστε τις ειδήσεις του www.taxydromos.gr στο Google News.
Συνδεθείτε στο κανάλι μας στο viber για πιο άμεση ενημέρωση.
