Η τραγωδία στη λίμνη του Μέγδοβα (Πλαστήρα) τον Δεκέμβριο του 1959

Τελευταία ενημέρωση: 2021-12-12, 21:38:20
Αποψη του φράγματος στη λίμνη Πλαστήρα (φωτογραφία από το διαδίκτυο)
Η τραγωδία στη λίμνη του Μέγδοβα (Πλαστήρα) τον Δεκέμβριο του 1959

 

Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΚΑΡΤΑΠΑΝΗ

Μέλους της Εταιρείας Θεσσαλικών Ερευνών

Ναυάγια σημειώνονται οπουδήποτε υπάρχουν το υγρό στοιχείο και η παρουσία πλεούμενων.

Εκτός από τη θάλασσα, η επικινδυνότητα των πλόων σε λίμνες και ποτάμια παρουσιάζεται εξίσου σοβαρή, τηρουμένων των αναλογιών, όταν επηρεάζεται από αρνητικούς παράγοντες, όπως οι κακές καιρικές συνθήκες, οι βλάβες ή το ανθρώπινο λάθος. Αν και οι βυθίσεις ετούτες καταγράφονται οπωσδήποτε λιγότερες, εν τούτοις κάποιες φορές παίρνουν απρόσμενες διαστάσεις και εξελίσσονται σε ιδιαίτερα οδυνηρά συμβάντα. Τα ρεύματα, το ψυχρό και γλυκό νερό, όπως και η έλλειψη ναυτοσύνης σε απομακρυσμένες από τη θάλασσα περιοχές αποτελούσαν τις παραμέτρους, που οδήγησαν σε τραγωδίες. Ενα τέτοιο γεγονός θα μνημονεύσουμε σήμερα με το αύτανδρο ναυάγιο μιας βάρκας στην άρτι δημιουργηθείσα τεχνητή λίμνη Πλαστήρα (Μέγδοβα τότε), που στοίχισε τη ζωή σε είκοσι άτομα, στις 5 Δεκεμβρίου του 1959, 62 χρόνια πρωτύτερα.

 

Εργο σπουδαίας σημασίας 

Την προοπτική για τη δημιουργία τεχνητής λίμνης στο οροπέδιο της Νεβρόπολης των Αγράφων εξέφρασε πρώτος ο στρατηγός Νικόλαος Πλαστήρας στα 1925, κατά τη διάρκεια επίσκεψης στη γενέτειρά του, το Μορφοβούνι, έπειτα από πολυετή ταραγμένη πολεμική περίοδο. Οραματιστής και ρεαλιστής ταυτόχρονα ο «Μαύρος Καβαλάρης» συνέλαβε την ιδέα ενός μεγαλεπήβολου, αλλά εφικτού έργου πολλαπλής χρησιμότητας, το οποίο ευοδώθηκε τελικά μετά τον θάνατό του, το 1953. Η ΔΕΗ με τη συνεργασία γαλλικής εταιρείας κατασκεύασε φράγμα στη θέση Κακαβάκια, πάνω στον ρου του παραπόταμου του Αχελώου, Μέγδοβα ή Ταυρωπού, ώστε να δημιουργηθεί ευμεγέθης τεχνητή λίμνη με τη συγκράτηση των νερών. Από την τεράστια δεξαμενή θα τροφοδοτούνταν το νέο υδροηλεκτρικό εργοστάσιο στις εσχατιές του καρδιτσιώτικου κάμπου, ενώ θα υδρευόταν και αρδευόταν ολόκληρη η περιοχή της Καρδίτσας. Η τεχνητή λίμνη οπωσδήποτε αποτέλεσε έργο σπουδαίας σημασίας, με επωφελή αξιοποίηση των υδάτινων πόρων και το κυριότερο δίχως να καταστρέφεται το φυσικό περιβάλλον από την ανθρώπινη παρέμβαση. Αντίθετα, είναι από εκείνες τις περιπτώσεις, που παρατηρείται καταφανής αισθητική, περιβαλλοντική αναβάθμιση, αφού το πολυσχιδές σχήμα της με τα υπέροχα φιόρδ, μέσα στην πυκνή βλάστηση των ορεινών εξάρσεων, παραπέμπει σε βορειοευρωπαϊκό ή αλπικό τοπίο. Το φράγμα ολοκληρώθηκε το 1959 και η πλήρωση της λίμνης με νερό πραγματοποιήθηκε νωρίτερα από το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα. Ετούτο είχε ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των χωριών της δυτικής πλευράς, καθώς δεν είχε περατωθεί ο περιφερειακός δρόμος. Το πρόβλημα, που προέκυψε, ήταν σοβαρό, με την επικοινωνία να καθίσταται εξαιρετικά δυσχερής έως αδύνατη, αφού απαιτούνταν πολύωρη και επίπονη πεζοπορία. Ως μοναδική λύση, ίσαμε την ολοκλήρωση του παραλίμνιου δρόμου, παρουσιαζόταν ο διάπλους της λίμνης με πλωτά μέσα, που εγκυμονούσε σοβαρούς κινδύνους από τα καταβυθισθέντα δέντρα, τα οποία σε πολλά σημεία εμπόδιζαν την ασφαλή πλεύση, κάτι σαν ιδιόμορφοι ύφαλοι ή υποθαλάσσια φράγματα με τα κλαδιά και τις φυλλωσιές τους. Για τούτο και η ΔΕΗ εξέδωσε ανακοίνωση, με την οποία απαγόρευε τη χρήση πλωτών μέσων, αν και το αίτημα για ακτοπλοϊκή -λιμναία σύνδεση των δύο πλευρών γινόταν όλο και πιο επιτακτικό. Η απαγόρευση δημοσιεύτηκε σε εφημερίδες της Καρδίτσας, μάλλον όταν παρουσιάστηκαν αυτόκλητοι πορθμείς της λίμνης. Νωρίτερα είχε κατατεθεί αίτηση αυτοκινητιστή της περιοχής για την έκδοση άδειας σκάφους, που θα αναλάμβανε την εξυπηρέτηση των αποκλεισμένων χωριών, με όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, αλλά η έγκριση δεν είχε προχωρήσει από το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας και το πρόβλημα επικοινωνίας παρέμενε, καθώς πλησίαζε ο χειμώνας.

 

Παράνομες μεταφορές 

Με επιτακτική την ανάγκη για επικοινωνία των οικισμών των Αγράφων με την Καρδίτσα και τη γενικότερη επαφή μεταξύ τους, παρουσιάστηκαν κάποιοι κάτοικοι της περιοχής, που αγόρασαν σκάφη και ανέλαβαν τη σύνδεση των δύο πλευρών της λίμνης, από το Τσαρδάκι, στην παραλία Νεοχωρίου ή της Μπεζούλας. Η τοπική Χωροφυλακή, αφότου εκδόθηκε η απαγόρευση, είχε αναλάβει χρέη… Λιμενικού Σώματος και φύλαγε τις «σκάλες», από όπου εκτελούνταν τα «παράνομα» δρομολόγια. Οι επιτήδειοι, όμως, λιμναίοι περαματάρηδες, άλλαζαν σημεία επιβίβασης και αποβίβασης, διότι η ανάγκη επικοινωνίας επέβαλε την πρακτική. Η επικινδυνότητα παρέμενε υψηλή με την πιθανότητα σοβαρού ατυχήματος, αν ληφθούν επιπλέον υπόψη δύο τινά, η υπερφόρτωση των μικρών σκαφών με την απουσία απαιτούμενων σωστικών μέσων και η έλλειψη ναυτικής γνώσης από τους νεόκοπους καπεταναίους του …γλυκού νερού. Εδώ επισημαίνεται και έντονο παρασκήνιο με την παρέμβαση πολιτικών προσώπων και άλλων παραγόντων της περιοχής, που συνέβαλαν στη σιωπηρή άρση της απαγόρευσης πλόων, προφανώς πιεζόμενοι και από τα αιτήματα για άμεση συγκοινωνιακή σύνδεση. Ομως όλα γίνονταν με προχειρότητα και ίσως με την έννοια της «αρπαχτής» από τους βαρκάρηδες, που είχαν αναλάβει τα δρομολόγια, δίχως να παίρνουν στοιχειώδη, έστω, μέτρα ασφαλείας και το κακό δεν άργησε να γίνει.

 

Μία.. αναμενόμενη τραγωδία 

Προχωρημένο απόγευμα, Σάββατο 5 Δεκεμβρίου 1959, ξεκίνησε για συνηθισμένο δρομολόγιο από το Τσαρδάκι απέναντι στο Νεοχώρι η βάρκα του Ηρακλή Μητσογιάννη, παραφορτωμένη με είκοσι άτομα, στην πλειονότητα τους Νεοχωρίτες, όπως συνήθως. Νωρίτερα προηγήθηκε καταιγίδα, αλλά εκείνη την ώρα ο καιρός είχε βελτιωθεί, για αυτό και ο πλους ξεκίνησε σχεδόν το σούρουπο. Μάλιστα στη διάρκεια της κακοκαιρίας κινδύνεψε η άλλη βάρκα, που εκτελούσε επίσης δρομολόγιο, αλλά πρόλαβε να προσεγγίσει σε υπήνεμο σημείο. Ομοίως και πλωτό της ΔΕΗ, με έμπειρο στα ναυτικά  Γάλλο μηχανικό, καταπονήθηκε από την ξαφνική αντάρα της λίμνης. Η βάρκα του Μητσογιάννη, καλό σκαρί, σκιαθίτικης ναυπήγησης, περίπου 6 - 6,5 μέτρων, με εξωλέμβια μηχανή, αγορασμένο από τον Βόλο, συνέχισε το ταξίδι της, αλλά δυστυχώς δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό της…

Το πρωί της Κυριακής οι προβλέψεις ήταν δυσοίωνες, αφού όσοι ανέμεναν τους δικούς τους δεν τους είχαν συναντήσει και τα άσχημα μαντάτα δεν άργησαν να επιβεβαιωθούν, με την ανεύρεση αντικειμένων των θυμάτων, αλλά και της βάρκας ανεστραμμένης σε κοντινό σημείο από εκεί που απέπλευσε. Κανένας δεν γνώριζε τι ακριβώς είχε συμβεί. Ο τελευταίος που είδε το σκάφος να αποπλέει ήταν ο αδερφός του ιδιοκτήτη και κυβερνήτη του, που ήταν παρών στον απόπλου. Το είδε που απομακρύνθηκε, αλλά κατόπιν αποσύρθηκε και δεν γνώριζε κάτι επιπλέον, έτσι τουλάχιστον ισχυρίστηκε στις πρώτες ανακρίσεις. Επίσης υπήρξε και η μαρτυρία δασοφύλακα, που αντιλήφθηκε τη βάρκα από μακριά να διαπλέει τη λίμνη, αλλά άκουσε να σταματά ξαφνικά η μηχανή της. Ομως και αυτός δεν μπορούσε να διαφωτίσει περισσότερο την κατάσταση, γιατί από το σημείο, όπου βρισκόταν, δεν είχε ορατότητα. Βέβαια η τραγωδία ήταν γεγονός, επρόκειτο για αύτανδρη βύθιση, με τα αίτια, αν και προφανή, να παραμένουν αδιευκρίνιστα επακριβώς. Βαρύ πένθος σκέπασε το Νεοχώρι κυρίως, αλλά και ολόκληρη την περιοχή. Απροσδιόριστος παρέμενε και ο αριθμός των θυμάτων, διότι κανείς δεν γνώριζε πόσοι ακριβώς είχαν επιβιβαστεί. Δυστυχώς, όπως συνέβαινε πάντοτε, το πλεούμενο αναχωρούσε υπερπλήρες, με είκοσι και πλέον άτομα, που, σύμφωνα με δημοσίευμα τοπικής εφημερίδας, «στοιβαζόταν σαρδελληδόν».

 

Τα αίτια της συμφοράς 

Ο λιμενάρχης Βόλου Σκινδήλιας έσπευσε την επομένη του τραγικού συμβάντος στη λίμνη για να διενεργήσει αυτοψία στο σκάφος και να προβεί στη συλλογή κάποιων στοιχείων, που να ρίχνουν φως στο γεγονός. Η βάρκα ήταν αξιόπλοη, καλής κατασκευής, αλλά είχε τη δυνατότητα μεταφοράς οκτώ με δέκα το πολύ ατόμων, ενώ στριμώχνονταν συνήθως υπερδιπλάσιοι. Η υπερφόρτωση σε συνδυασμό με απρόσμενο γεγονός, όπως η μετατόπιση των επιβατών λόγω κυματισμού ή η εμπλοκή της εξωλέμβιας μηχανής σε κορυφή δέντρου, οδήγησε στην ανατροπή της. Να σημειωθεί ότι ο κινητήρας δεν βρέθηκε στο σκάφος, στο οποίο επίσης υπήρχαν αρκετές εκδορές είτε από κλαδιά, είτε από τις απελπισμένες προσπάθειες των ναυαγών να κρατηθούν επάνω της. Η έλλειψη ναυτικής εμπειρίας από τον ιδιοκτήτη - κυβερνήτη θεωρείται καθοριστικής σημασίας, αν και όπως αναφέρεται (ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ 9/12/59) εκπαιδεύτηκε «επί τριήμερον» από τον παλιό ιδιοκτήτη της, αφότου έφερε τη βάρκα στη λίμνη. Στις ανακρίσεις, που ακολούθησαν, ανάμεσα στα άλλα γινόταν λόγος για τις άνωθεν παρεμβάσεις, που οδήγησαν στη μη εφαρμογή της απαγόρευσης πλόων, αν και όλοι οι εμπλεκόμενοι αρνήθηκαν βέβαια την οποιαδήποτε συμμετοχή. Η ΔΕΗ μετέθεσε τις ευθύνες στις ιδιωτικές, ανεύθυνες πρωτοβουλίες, αλλά η οργή των κατοίκων της περιοχής κορυφωνόταν και δρομολογούνταν δυναμικές κινητοποιήσεις, απαιτώντας να αποδοθεί δικαιοσύνη κατά παντός υπευθύνου, ενώ απειλούσαν ακόμη και να ανατινάξουν το φράγμα για να εξαφανιστεί η λίμνη, που «στοίχειωσε» με τόσα αθώα θύματα. 

 

Τα θύματα 

Τη μεθεπόμενη της τραγωδίας ο Μητροπολίτης Θεσσαλιώτιδος διέπλευσε με σκάφος της ΔΕΗ τη λίμνη για να τελέσει τρισάγιο στη μνήμη των θυμάτων. Με λόγια παρηγοριάς προσπάθησε να απαλύνει τον πόνο των συγγενών τους, που είχαν συγκεντρωθεί με πλήθος κόσμου από το Νεοχώρι και την ευρύτερη περιοχή. Η παρουσία αρχιμηχανικού της ΔΕΗ προκάλεσε την οργή των παρευρισκομένων, που επιτεθήκαν εναντίον του, απειλώντας να τον πνίξουν στη λίμνη. Μόλις που κατάφερε η αστυνομική δύναμη να τον διασώσει, επιβιβάζοντάς τον σε σκάφος. Ο Δεσπότης, πέρα από τα ιερατικά του καθήκοντα, διατύπωσε το κοινό, επιτακτικό αίτημα για άμεση χρήση αξιόπλοου σκάφους με έμπειρο πλήρωμα για τις ανάγκες του κόσμου, παράλληλα με την ολοκλήρωση του δρόμου.

Τα θύματα, με ανεξακρίβωτο αρχικά τον ακριβή αριθμό, απαριθμούνται τελικά στα 20, δηλαδή 17 από το Νεοχώρι, δύο από την Καρδίτσα και ένας από το Μορφοβούνι. Κάποιοι εργάζονταν στα έργα της ΔΕΗ. Τραγικές οι περιπτώσεις του σμηνίτη Νικ. Αγρογιάννη, που επέστρεφε με άδεια και του νιόπαντρου αδερφού του Βασίλη, όπως και του 18χρονου Σωτ. Τέκου, μοναχογιού. Ολοι σχεδόν ήταν οικογενειάρχες, από τους οποίους ορισμένοι πολύτεκνοι. Ανάμεσά τους και ο μοιραίος ιδιοκτήτης της βάρκας Ηρ. Μητσογιάννης. Ολοι τους αναφέρονται στο μνημείο, που υπάρχει έξω από το νεκροταφείο του Νεοχωρίου. Φωτογραφίες αρκετών εκ των απολεσθέντων δημοσιεύονται στον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ (10/12/59), όπως και εκείνη της μοιραίας βάρκας με την επιγραφή στο πλάι της: «Ο Μητσογιάννης έρχεται». Ακολουθεί το πικρό σχόλιο στην εφημερίδα: «Αλλά ο Μητσογιάννης δεν ήλθε το βράδυ του Σαββάτου».

 

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

 

 

 

 

Ακολουθήστε τον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ στο GOOGLE NEWS για άμεση ενημέρωση.
Δείτε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από τον Βόλο, την Μαγνησία, την Ελλάδα και τον κόσμο
απο τον
ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ
Σχόλια
Δεν υπάρχουν σχόλια γι'αυτό το άρθρο
Αποστολή σχολίου
7
+
4
=