Οι Αλβανοί Σουλιώτες ως Ελληνες ήρωες

Τελευταία ενημέρωση: 2020-04-03, 14:25:55
 Οι Αλβανοί Σουλιώτες ως Ελληνες ήρωες

Του Γιάννη Ν. Καλαντζή

 

Ο ισχυρισμός ότι οι Σουλιώτες ήταν Αλβανοί, ότι δεν ήταν Ελληνες, θα μπορούσε να ισχύσει αν παραβλέπονταν οι συμμετοχές τους στις πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον των Οθωμανών, των Τουρκαλβανών και των Πασάδων των Ιωαννίνων. Θα ήταν Ελληνες, ισχυρίζονται οι αντιλεγόμενοι, αν δεν είχαν τη συνήθεια να ονοματίζουν τα χωριά τους με αλβανικά ονόματα και δεν χρησιμοποιούσαν, ως καθομιλουμένη, την αλβανική γλώσσα.

Πράγματι, οι Σουλιώτες ομιλούσαν την αρβανίτικη διάλεκτο, χρησιμοποιούσαν, όμως, ως επίσημη, την ελληνική γλώσσα. Οσον αφορά στην ονομασία των χωριών, έδωσαν μεν σε αυτά αλβανόφωνα ονόματα, αλλά έδωσαν και ελληνικά. Μήπως δεν υπήρχαν, μέχρι πρόσφατα, στην ελληνική ύπαιθρο χωριά με τουρκικά ονόματα;

Εχει λεχθεί ότι οι Σουλιώτες ζούσαν, καταδυναστεύοντας με επιδρομές την αγροτική οικονομία, κυρίως, των Ελλήνων χριστιανών των γύρω περιοχών. Αυτό είναι αλήθεια, όπως αλήθεια είναι, ότι λόγω αυτής της καταπίεσης, οι χριστιανοί, προσπαθώντας να την αποφύγουν, προσέτρεχαν για βοήθεια στη μεγαλοθυμία του… πασά των Ιωαννίνων!

Άλλες εποχές, διαφορετικές από τη σημερινή, στις οποίες γεγονότα σαν αυτά εύκολα κάνουν τους ηρωικούς Σουλιώτες να φαίνονται αντιπαθέστατοι. Αυτή η θέση, η συντιθέμενη με βεβιασμένα συμπεράσματα, δεν λαμβάνει υπ’ όψιν άγνωστες ενέργειες αυτής της σκληροτράχηλης φυλής, το «κράμα Ελλήνων και εξελληνισμένων Αλβανών», όπως λέει ο Κων. Παπαρρηγόπουλος. Από αυτή ανεδείχθησαν γενναίοι άνδρες, οι οποίοι «εκράτυναν το μάχιμον πνεύμα και τα ευγενέστερα αισθήματα της φιλοπατρίας, φιλομάθειας και ευνομίας». Πολεμώντας εναντίον των Τούρκων, δόξασαν τον τόπο, δόξασαν την Ελλάδα.

Προερχόμενοι από τη νότιο Αλβανία, εμφανίστηκαν στην ορεινή και δυσπρόσιτη περιοχή του Σουλίου τον 17ο αι. Αρχικά σχηματίστηκαν τέσσερα χωριά: Σούλι, Σαμονίβα, Κιάφα, Αβαρίνο και αργότερα τα Τσεκούρι, Αλποχώρι, Παλιοχώρι, Γκιονάλα, Περιχάτι, Βίλια, Κοντάντες.

Χωρισμένοι σε μεγάλες οικογένειες, 47 συνολικά φάρες με 2.500 ένοπλους άνδρες, συγκροτούσαν κυβέρνηση με τους αρχηγούς τους, τη γνωστή ως «Κριτήριον της Πατρίδος». Κατά τον Χριστόφορο Περραιβό «…η γύμνασις παιδιόθεν είναι εις τα άρματα. Με αυτά τρώγουν, με αυτά κοιμούνται, με αυτά ξυπνούν». Οι Σουλιώτες θεωρούσαν την ελευθερία πολυτιμότερη από τη ζωή και επεδείκνυαν στον πόλεμο τυφλή πειθαρχία στους αρχηγούς. Τιμούσαν όσους είχαν επιδείξει ηρωισμό στις μάχες, ενώ περιφρονούσαν τους δειλούς. Μεγαλόψυχοι, διακρίνονταν για τη μπέσα στις συναλλαγές τους, φορούσαν φουστανέλα, δεν έκοβαν τα μαλλιά τους και τιμωρούσαν με θάνατο όσους παρέβαιναν ηθικές αρχές. Ζούσαν με τα ανεπαρκή προϊόντα του άγονου εδάφους και της κτηνοτροφίας και τα λάφυρα των επιδρομών στα χωριά της Θεσπρωτίας.

Η πρώτη φορά, που ο Αλή Πασάς (1740-1822, πασάς στα Γιάννενα από το 1788) εξεστράτευσε εναντίον τους με 10.000 άνδρες, ήταν την άνοιξη του 1789, εκστρατεία που έληξε άδοξα. Στη δεύτερη πολεμική επιχείρηση, τον Ιούλιο του 1792, «η φιλαυτία του υπερηφάνου τούτου πασά κατέρρευσεν εις τα ορεινά καταφύγια, τα οποία αποτελούν την άμυναν των Σουλιωτών». (Την ήττα αυτή του μουσουλμάνου Ιωαννίτη ηγέτη, απέδωσε αριστοτεχνικά ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης στο ποίημα του «Η φυγή»). Ωστόσο, τα σχέδια, που εξασφάλιζαν τον έλεγχο των κινήσεων των Σουλιωτών και καθιστούσαν στενότερο τον αποκλεισμό τους, εφαρμόστηκαν κατά γράμμα στην τρίτη εκστρατεία του Αλή.

Η νέα πολιορκία του Σουλίου άρχισε το 1800 και διήρκεσε τέσσερα χρόνια. Οι μάχες ήταν σκληρές, αλλά τελικά οι Σουλιώτες αναγκάστηκαν να συνθηκολογήσουν (12 Δεκεμβρίου 1803) και χωρισμένοι σε δυο φάλαγγες εγκατέλειψαν το Σούλι στις 16 Δεκεμβρίου με τις γυναίκες, τα παιδιά και τα όπλα τους. Η πρώτη φάλαγγα με τις φάρες των Δαγκλή, Δράκου, Ζορμπά, Τζαβέλλα έφθασε, αβλαβώς, στην Πάργα και από εκεί διαπεραιώθηκε στην Κέρκυρα.

Η αποτελούμενη από 800 άτομα δεύτερη φάλαγγα των Κουτσονίκα, Μαλάμου, Μπότσαρη, χτυπήθηκε από τους Τουρκαλβανούς στο Ζάλογγο, μόλις ο πασάς αθέτησε τη συμφωνία. Το πολυάριθμο ασκέρι του περικύκλωσε τους Σουλιώτες στη μονή Ζαλόγγου.

Στην άνιση σύγκρουση, 16 και 17 Δεκεμβρίου, σκοτώθηκαν πολλοί Σουλιώτες. O Κουτσονίκας με τους συντρόφους του παραδόθηκε, 147 της ομάδας του Κίτσου Μπότσαρη, πατέρα του Μάρκου, κατάφεραν να διασωθούν κατόπιν εφόδου, αλλά 13 άνδρες και 53 γυναίκες με παιδιά κατέφυγαν σε παρακείμενο βράχο, το «Στεφάνι». Εκεί, οι 63 γυναίκες (την τελευταία στιγμή προστέθηκαν και άλλες από την καταληφθείσα μονή), έριξαν τα παιδιά τους στο γκρεμό, και ύστερα, χορεύοντας και τραγουδώντας, έπεσαν και οι ίδιες, αποφεύγοντας έτσι την αιχμαλωσία και την ατιμία!

Ο θρυλούμενος χορός των Σουλιωτισσών στο Ζάλογγο έχει περάσει στην Ιστορία. Για το ιστορικό αυτό γεγονός, οι διατυπωθείσες επιφυλάξεις και αμφιβολίες, ότι δηλ. οι Σουλιώτισσες δεν αυτοκτόνησαν χορεύοντας, αφού προηγουμένως έσπρωξαν στο θάνατο τα μικρά παιδιά τους, αναμφιβόλως καταρρίπτονται με την κατατοπιστική μαρτυρία του αυτόπτη Τούρκου Σουλεϊμάν αγά, αξιωματικού του Αλή πασά, που περιλαμβάνεται σε βιβλίο του Imbraim Manzour effend (Παρίσι 1828)i:

«…πιάστηκαν από τα χέρια και άρχισαν ένα χορό, που τα βήματά του τα κινούσε ένας ασυνήθιστος ηρωισμός και η αγωνία του θανάτου τόνιζε τον ρυθμό του… Στο τέλος των επωδών, οι γυναίκες έβγαζαν μια διαπεραστική και μακρόσυρτη κραυγή, που ο αντίλαλός της έσβηνε στο βάθος ενός τρομακτικού γκρεμού, όπου ρίχνονταν μαζί με όλα τα παιδιά τους»! Στο βράχο του Ζαλόγγου, σύμβολο ηρωισμού και αυτοθυσίας, στήθηκε μνημείο το 1960, που παριστάνει σύμπλεγμα γυναικών που χορεύουν, έργο του γλύπτη Γ. Ζογγολόπουλου.

Μετά από 17 χρόνια ακριβώς, τον Δεκέμβριο του 1820, οι Σουλιώτες, σύμμαχοι από τον Μάιο του άλλοτε άσπονδου εχθρού τους, εγκαταστάθηκαν ξανά στο Σούλι. Το 1822, όμως, στην πολιορκία από τον Τουρκαλβανό Ομέρ Βρυώνη, οι Σουλιώτες εγκατέλειψαν οριστικά την ιδιαίτερη πατρίδα τους, όχι όμως τον αγώνα για την ελευθερία. Με ηγέτες τους Μάρκο Μπότσαρη και Κίτσο Τζαβέλλα έλαβαν μέρος στη 2η πολιορκία του Μεσολογγίου και στην ηρωική έξοδο επέδειξαν απαράμιλλη ανδρεία. Στο τέλος της Επανάστασης, από τις χιλιάδες των Σουλιωτών, επέζησαν μόλις 200.

Σχόλια
Δεν υπάρχουν σχόλια γι'αυτό το άρθρο
Αποστολή σχολίου
4
+
7
=